Bir Sayfa Seçin

Sağlık Hizmetlerinde İletişim

Editör: Prof. Dr. Erol Özmen

 

Hekimlik ve İletişim

Prof. Dr. Erol Özmen

Günlük deneyimler Türkiye’de insanların iletişim kurmada yetersiz ve başarısız olduklarını göstermektedir. Aile içinde, sosyal ortamlarda, iş ortamında, kurumlarda, derneklerde ve her türlü kuruluşta bunun birçok örneklerine rastlanmaktadır. Aynı durum ne yazık ki meslekleri gereği iletişim kurma konusunda usta olmaları gereken sağlık çalışanları için de geçerlidir. Hem hastaları ile ilişkilerinde, hem meslektaşları ile ilişkilerinde, hem de astları ve üstleri ile ilişkilerinde bunun bir çok örnekleri görülmektedir. Hastalığı hakkında merak ettiği bir çok şeyi öğrenemeyen, kendisine uygun biçimde anlatılmadığı için ilaçlarını yanlış kullanan bir çok hasta olduğu kadar hastalarına öfkelenerek hastasını tedavi etmeyi red eden, meslektaşları ile “konuşmayan” bir çok hekim bulunmaktadır.

Kişiler arası iletişim, karşılıklı olarak sözel ya da sözel olmayan bir biçimde düşünce ve duyguların ifade edilmesidir. Uygun biçimde gerçekleştirildiğinde kişiler arası iletişim insanların birbirini anlamasını sağlar. Uygun biçimde gerçekleştirilmediğinde ise karşılıklı yanlış anlamalara ve iletişim kazalarına neden olur.

İletişim kazası olduğunda hemen herkes çoğu zaman karşıdakini kendisini yanlış anlamakla suçlar. Bu zaman zaman doğru da olabilir; fakat sorun karşıdaki kişiden kaynaklanıyor bile olsa, ona ulaşan bir iletişim tarzının bulunması gerekmektedir. İletişimde ne söylendiği ya da ne söylenmek istendiği değil, karşıdakine ne ulaştığı ve karşıdakinin ne anladığı önemlidir. Başka bir deyişle karşıdaki yanlış anladığında karşıdakini suçlamak kadar, insanın kendi iletişim tarzını ve iletişim becerilerini de gözden geçirmesi gerekmektedir. Özellikle insanlarla ilişkilerinde sık sık anlaşılmadığını ya da yanlış anlaşıldığını düşünenlerin kendilerine de dönüp bakmasında yarar vardır.

Birçok kişi iletişimin söz ya da konuşma ile ifade edilenler ile sınırlı olduğunu düşünür. Oysa iletişimde iletişimin hangi ortamda ve koşullarda geçtiği; kişinin genel görünümü, giyim ve kuşamı; beden dili; sözündeki vurguları ve tonlamaları gibi iletişimin sözel olmayan bileşenleri de en az (hatta daha fazla) sözel bileşenlerinden daha önemlidir.

İletişim kurmada başarılı olmayı sağlayan becerilerin başlıcaları arasında (1) Kendini tanıma, (2) Eşduyum, (3) Duygularını ve düşüncelerini uygun biçimde ifade edebilme, (4) Duygu ve düşüncelerini yönlendirebilme ve gerektiğinde erteleyebilme, (5) Karşıdakini tanıyabilme, doğru değerlendirebilme, (6) Etkili dinleme bulunmaktadır.

Uygun bir iletişim kurma becerisi aşağıdaki yararları sağlar: (1) İletilmek istenenlerin doğru bir biçimde ifade edilmesini sağlar (iletişim, insanın her türlü duygu ve düşüncesini olduğu gibi ifade etmesinden başka bir şeydir; iletişim amacına ve hedefe uygun bir tarzda gerçekleştirilmelidir), (2) Karşıdakinin ne söylemek istediğinin ve ne beklediğinin daha iyi anlaşılmasını sağlar (iletişim yalnız görünenden ya da sözle ifade edilenden ibaret değildir, sözün ötesinde kişinin duygularını, beden dilini ve içinde bulunduğu durumu anlayabilmeyi gerektirir) (3) Daha doğru bilgiye, daha çabuk ulaşılmasını sağlar (iletişim ne kadar içten olursa o kadar doğru bilgiye ulaşmak mümkün olur), (4) İletişim kazalarının ve yanlış anlamaların en aza inmesini sağlar (iletişim kazaları bir kısır döngü oluşturarak iletişimin kopmasına ve her iki tarafın da ruhsal olarak zarar görmesine neden olabilmektedir), (5)Kişiler arası çatışmaları ve sorunları çözme şansı sağlar (iletişim kazaları bu tür çatışmaları ve sorunları arttırmaktadır; fakat bunların her zaman bir çözüme ulaşması gerektiği doğru bir beklenti değildir, önemli olan çatışmanın karşılıklı anlayış içinde her iki tarafın birbirini doğru biçimde anlamasıdır), (6) Geçinilmesi zor insanlarla daha kolay geçinilmesini sağlar (bu tür kişiler kişilik yapısı nedeniyle kişiler arası ilişkilerde daha çok sorun yaşarlar, iletişim becerileri özellikle bu tür insanlarla iletişimde daha da önem kazanmaktadır.

Hastadan doğru ve ayrıntılı bilgi almayı, muayene etmeyi, tetkik yapmayı, hastalığı ve tedavisi hakkında hastayı bilgilendirmeyi, hastaya sağlığı koruyucu ve geliştirici tutum ve davranışlar kazandırmayı içeren hekimlik uygulamaları, insanlarla doğrudan iletişim ve ilişki kurmayı gerektirdiğinden, hekimlerin iletişim kurma becerilerini gözden geçirmeleri ve eksiklikleri varsa bunları gidermeleri gerekmektedir.

 

Prof. Dr. Erol Özmen
Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi
Psikiyatri Anabilim Dalı

Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Sağlık Hizmetlerinde İletişim Anabilim Dalı