Bir Sayfa Seçin

Sağlık Hizmetlerinde İletişim

Editör: Prof. Dr. Erol Özmen

 

Yan Etki Sorumlusu Da Sensin Ey Doktor !…

Prof. Dr. Erol Özmen

Son günlerde hekimlere ait mail gruplarında tartışılan konulardan birisi de ilaç yan etkilerinden doktorların sorumlu tutulması konusudur. Bu konuyla ilgili mevzuatın ve hukukçuların konuyla ilgili yorumlarının giderek hekimlerin aleyhine şekillenmesi, hekimlerde ciddiye alınması gereken bir tepki uyandırmaktadır. Birçok hekim tıp uygulamaları ile ilgisi olmayan bir hukukçunun bu konuda doğru karar ver(e)meme olasılığının çok yüksek olduğunu, hele kendisinin ya da yakınlarının sağlık hizmeti almada yaşadığı bir sorun varsa bu olasılığın daha yüksek olduğunu ileri sürmektedir.

İlaç yan etkilerinden hekimleri sorumlu tutarken dikkate alınması gereken bir çok konu vardır, bunlardan özellikle hukukçuların gözünden kaçabilecek olanları aşağıda tartışılmıştır:

Bunlardan belki de en önemlisi ilaç yan etkilerinden hekimin ya da tek başına hekimin sorumlu tutulup tutulamayacağı konusudur. Uygunsuz koşullarda hekimlik yapmak zorunda kalan, bir hekimin bakabileceğinden daha fazla hasta bakmak zorunda kalan, yeni başlayacak uygulamaya göre yalnız hastanede bulunan ilaçları kullanmak zorunda kalacak olan ve tam yetkili olmadan (asistanlar) hasta bakmak zorunda olan hekimler yan etkilerden tek başına sorumlu tutulmamalıdır. Hekimlerin sorumlulukları kadar, yönetimin ve her kademedeki yöneticilerin de sorumlulukları akla gelmelidir. Diğer yandan ilacın yan etkisinin ortaya çıkmasında hastanın da sorumluluğu olabileceği, ilacı önerildiği şekilde kullanmamış olabileceği de düşünülmelidir. İlaç üreticisinden, eczaneye, sağlık kuruluşundan, kuruluşun yöneticisine, doktordan hastaya kadar bir çok kişi ya da kuruluşun sorumluluğunun olduğu bir konuda yalnız hekimi sorumlu tutmak hekim düşmanlığından başka bir anlama gelmemektedir.

Diğer önemli bir konu da hasta hekim ilişkisinin düz bir mantıkla yorumlanmasının mümkün olmadığıdır. Üzerinde çok durulan aydınlatılmış onam belgesi alınmış ve her şey çok hukuki gibi görünse bile gerçekte hasta yeterince bilgilendirilmemiş ve sağlıklı bir hasta hekim ilişkisi yaşanmamış olabilir. Ayrıca olası yan etkileri anlatmanın her zaman taraflı olabilecek bir tarzda yapılabileceği göz önüne alındığında aydınlatılmış onamların şekilcilikten öteye geçemeyeceğini de akılda tutmak gerekmektedir. Diğer yandan hastanın sosyokültürel özellikleri ya da o an içinde bulunduğu psikoloji, hekim ne kadar çaba harcarsa harcasın aydınlanmanın eksik kalmasına neden olabilir.
Hastaya ilaçla ilgili her şeyin anlatılması gerektiği görüşü, bu görüşü ileri sürenin tıp uygulamalarından habersiz olduğunu gösterir. Tedavide kullanılabilecek tüm ilaçların yararlarının ve olası yan etkilerinin hastaya karşılaştırılmalı olarak açıklanması mümkün değildir.

Hekimlerin ortaya çıkan yan etkilerin sorumluluğundan kurtulabilmek için çare bulmaları gerekmektedir. En uygulanabilir yol olarak “hastayı hangi ilaçların nasıl kullanılacağı konusunda bilgilendirmek, hastaya ilaçların olası yan etkilerini açıklayan bir form vermek ve bir aydınlatılmış onam formu imzalatmak” gibi görünüyor. Fakat hastanın kendi el yazısı ile ilaçların yararları ve olası yan etkileri konusunda doktorun kendisini anlayabildiği şekilde bilgi vermiş olduğunu, formda yazılı olanları okuduğunu ve anladığını kendi el yazısı ile yazarak ve tarih atarak imzalaması, aydınlatılmış onam formunun hukuken geçerli kabul edilme şansını arttıracaktır.

Hekimler tıp uygulamalarında yaşanan sorunların yalnız hukukçu mantığı ile çözülemeyeceğini, bu mantıkla hareket edildiğinde giderek mesleklerini yapamaz konuma düşeceklerini düşünüyorlar. Suçlamalar böyle giderse bazı hastaların ve hastalıkların tedavisini üstlenecek hekim bulmak oldukça zorlaşacak gibi görünüyor. Asıl önemli konulardan birisi de bu koşullarda sağlık hizmeti verenlere aldıkları riskin karşılığının ödenmesi gerektiğidir.

Prof. Dr. Erol Özmen
Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi
Psikiyatri Anabilim Dalı

Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Sağlık Hizmetlerinde İletişim Anabilim Dalı